🔴 मनोज जाधव: संघर्षाच्या मातीतून उमललेला ‘कृषिरत्न’!
> “काही माणसांचा जन्म हा फक्त स्वतःसाठी नसतो; ते समाजासाठी जन्माना येतात. त्यांचे आयुष्य हे संघर्ष, कर्तृत्व आणि प्रेरणेचे जिवंत विद्यापीठ असते.”
> ‘कृषिरत्न’ पुरस्काराचे मानकरी श्री. मनोज जाधव यांची कहाणी ही अशाच एका असामान्य आणि वादळी व्यक्तिमत्त्वाची आहे.
>
🔹 बालपण आणि खडतर संघर्ष: यमुना माईंचा ‘यशोदा’ मायेचा पदर
सातारा जिल्ह्यातील वाई तालुक्यातील छोट्याशा कुसगांवात २३ ऑक्टोबर १९८१ रोजी एका गरीब शेतकरी कुटुंबात मनोज जाधव यांचा जन्म झाला. जन्मापासूनच नियतीने त्यांची कठोर परीक्षा सुरू केली. आईचा चेहरा कधी पाहायलाही मिळाला नाही आणि वडिलांचेही प्रेम लाभू शकले नाही. व्यसनाच्या विळख्यात अडकलेल्या कौटुंबिक परिस्थितीमुळे बालपण हरवले. पण जिथे अनेकजण परिस्थितीसमोर हार मानतात, तिथे मनोज यांनी संघर्षालाच आपली ताकद बनवले.
आई-वडिलांची उणीव त्यांचे चुलते कै. आनंदराव जाधव आणि चुलती स्व. यमुना आई यांनी भरून काढली. जन्मदात्री आई सुमन देवकी असली, तरी यमुना जाधव यांनी यशोदेप्रमाणे त्यांचे संगोपन केले. तीन बहिणींनंतरचा हा एकुलता एक मुलगा! आनंदरावांना नेहमी वाटायचे, “हा मुलगा एक दिवस जाधव घराण्याचे नाव मोठे करणार.” आज त्यांचा तो विश्वास अक्षरशः खरा ठरला आहे.
🔹 आखाडा ते क्रिकेटचे मैदान: नेतृत्वाची पहिली ठिणगी
वडील त्या काळचे नामांकित मल्ल होते, त्यांचा हा कुस्तीचा वारसा मनोज यांनी बालपणीच पुढे चालवला. शरीराने सामान्य, पण मनाने प्रचंड ताकदवान असलेले मनोज जाधव पंचक्रोशीत नावाजलेले कुस्तीपटू ठरले. त्यानंतर क्रिकेटमध्येही सातारा जिल्ह्यातील एक उत्कृष्ट गोलंदाज म्हणून त्यांनी स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली.
त्यांच्या नेतृत्वाची झलक लहानपणापासूनच दिसत होती:
एकदा क्रिकेटचा चेंडू गटारात गेला, म्हणून त्यांनी संपूर्ण गावात नाले स्वच्छतेची मोहीम उभारली आणि तरुणांना एकत्र केले.
‘नेहरू युवा मंडळाच्या’ माध्यमातून गावातील सामाजिक व शैक्षणिक कामांत पुढाकार घेतला.
*”नेतृत्व म्हणजे पद नव्हे, तर कृती असते”* हे त्यांनी बालवयातच सिद्ध केले.
🔹 कृषी शिक्षणाची वाट आणि ‘कृषी कांचन’चा उदय
घरच्यांच्या सल्ल्याने त्यांनी कृषी शिक्षणाचा मार्ग निवडला. शिक्षण पूर्ण होताच कर्जत येथे एका मंदिरात राहून, अत्यंत कमी पगारात केवळ ‘शिकण्याच्या’ उद्देशाने एका कृषी कंपनीत कामाची सुरुवात केली. औषधे, कीड, रोग, माती आणि बियाणे व्यवस्थापन यांचा त्यांनी सखोल अभ्यास केला. अवघ्या दीड वर्षांत फील्ड असिस्टंटपासून ते झोनल मॅनेजरपर्यंतचा त्यांचा प्रवास त्यांच्या कष्टांची साक्ष देतो.
यानंतर सातारा येथे त्यांनी “कृषी कांचन”या दुकानाच्या माध्यमातून स्वतःचा कृषी व्यवसाय सुरू केला. प्रामाणिकपणा आणि शेतकऱ्यांप्रती असलेली आत्मीयता यामुळे ते अल्पावधीतच यशस्वी कृषी उद्योजक बनले. मात्र, त्यांना केवळ औषधे विकणारा व्यापारी बनायचे नव्हते, तर एक विश्वासार्ह सल्लागार व्हायचे होते. आज स्ट्रॉबेरी, आंबा, अव्हकॅडो या फळपिकांचे सल्लागार म्हणून देशपातळीवर त्यांचे मोठे नाव आहे.
🔹 शासकीय सेवा: पगारापेक्षा जास्त कामाचा ध्यास!
सन २००७ मध्ये त्यांनी महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागात प्रवेश केला. त्यांच्यासाठी ही सरकारी नोकरी केवळ रोजगार नव्हती, तर ती समाजसेवेची सुवर्णसंधी होती. “पगारापेक्षा जास्त काम करायचे” हा त्यांचा जीवनमंत्र बनला.
**महत्त्वाचे उपक्रम आणि योगदान (२००७ ते २०२३):**
* **आत्महत्याग्रस्त भागात कार्य:** नोकरीच्या सुरुवातीलाच त्यांनी विदर्भातील यवतमाळ जिल्ह्यातील अंजनखेड, सारी, राणीधानोरा यांसारख्या संवेदनशील भागात जलसंधारणाची मोठी कामे उभी केली.
*’जलकुंड’ संकल्पना:** कोकणातील कमी जमीन असलेल्या शेतकऱ्यांसाठी त्यांनी सुचविलेली ‘जलकुंड’ ही अभिनव संकल्पना आज संपूर्ण कोकणात अल्पभूधारक शेतकऱ्यांसाठी वरदान ठरली आहे.
*भातशेती पुनरुज्जीवन:** पोलादपूर तालुक्यात सामुदायिक शेती, जलयुक्त शिवार आणि राष्ट्रीय फलोत्पादन अभियानांतर्गत विविध उपक्रम यशस्वीपणे राबवले.
🔹 सर्वोच्च बहुमानाचा क्षण: ‘कृषिरत्न’ पुरस्कार!
या संपूर्ण प्रवासात त्यांना कृषी संचालक विकास पाटील, उज्ज्वला बाणखेले मॅडर, बालाजी ताठे, कैलास धुमाळ, गुरु प्रदीप साबळे, मच्छिंद्र मगर, विठ्ठंलराव बंडे, अशोक भरगुडे, बंधू सुनील जाधव आणि मित्र दत्ता नरुटे या सर्वांचे मोलाचे सहकार्य लाभले.
या प्रामाणिक परिश्रमांचे फळ म्हणून मनोज जाधव यांना महाराष्ट्राचा सर्वोच्च कृषी सन्मान “पद्मश्री डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील कृषी सेवारत्न–२०२३ (कृषिरत्न)” जाहीर झाला. राज्यपालांच्या हस्ते हा पुरस्कार स्वीकारताना, ज्याला घरात प्रेमाने सगळे ‘तात्या’ म्हणतात, त्या तात्यांच्या डोळ्यांत समाधान होते आणि संपूर्ण कुटुंबाच्या डोळ्यांत अभिमानाचे अश्रू होते.
> *श्री. मनोज जाधव यांच्या भावना:*
> *”हा सन्मान मी राज्यातील सर्व कष्टकरी शेतकरी बांधवांना समर्पित करतो. माझे स्वप्न इथेच संपत नाही; मला संपूर्ण भारतात विषमुक्त शेती फुलताना पाहायची आहे.”*
>
🎯 एक नितांत निष्ठा...
ते नेहमी एक वाक्य आत्मविश्वासाने सांगतात:
> “ज्या दिवशी मी स्वतः शेती करेन, त्या दिवशी ती शेती देशातील सर्वोत्कृष्ट शेती असेल.”
>मनोज जाधव यांची कहाणी ही केवळ एका पुरस्काराची कथा नाही; ती प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करणाऱ्या आणि आयुष्यभर शेतकऱ्यांच्या हितासाठी झटणाऱ्या एका खऱ्या कर्मयोग्याची ‘प्रेरणागाथा’ आहे! खऱ्या अर्थाने, मनोज जाधव यांच्यासारख्या निस्वार्थ कर्मयोग्यामुळे या ‘कृषिरत्न’ पुरस्काराची प्रतिष्ठा अधिक वाढली आहे.
संकलन
✍️ **शिरीष नामदेव गवळी**
*(जनसंपर्क अधिकारी, सातारा)*